Bankowość spółdzielcza – charakterystyka i podstawowe pojęcia
Przy wyborze instytucji, w której ma być prowadzony rachunek lub zaciągnięte finansowanie, sama nazwa banku nie za każdym razem mówi wiele o jego strukturze. W polskim systemie funkcjonują między innymi banki komercyjne oraz podmioty działające na zasadach spółdzielczych. Bank spółdzielczy ma formę prawną spółdzielni, co wpływa na sposób jego organizacji, relacje właścicielskie oraz udział członków w funkcjonowaniu instytucji.
Nie jest to jednakże osobna kategoria usług majątkowych przeznaczona wyłącznie dla określonej grupy osób. Taki bank może prowadzić rachunki, przyjmować depozyty czy udzielać kredytów, a szczegółowy zakres działalności zależy od obowiązujących regulacji a także zasad przyjętych przez konkretną instytucję. W praktyce różnice między poszczególnymi bankami najlepiej analizować na kilku poziomach, ponieważ sama forma organizacyjna nie opisuje wszystkich cech codziennej obsługi.
Kwestia tego, czym różni się bank spółdzielczy od banku komercyjnego, zaczyna się od struktury własnościowej. W banku spółdzielczym funkcjonują członkowie spółdzielni, którzy posiadają udziały i mają określone prawa wynikające ze statutu a także przepisów. Nie należy w dodatku utożsamiać członkostwa ze codziennym korzystaniem z rachunku. Osoba posiadająca konto może być klientem, nie będąc członkiem spółdzielni. W banku komercyjnym konstrukcja właścicielska jest inna, ponieważ instytucja funkcjonuje najczęściej w formie spółki akcyjnej i jest powiązana z akcjonariuszami. Ta różnica może wydawać się odległa od codziennych operacji, niemniej jednak ma znaczenie przy rozumieniu tego, kto formalnie uczestniczy w strukturze banku i według jakich zasad podejmowane są niektóre decyzje.
Drugim elementem jest zakres działania a także związki z lokalnym rynkiem. Bankowość spółdzielcza przez sporo lat rozwijała się przede wszystkim w mniejszych miejscowościach, gdzie istotną część klientów stanowiły gospodarstwa rolne, lokalne firmy oraz mieszkańcy danego regionu. Obecnie zakres usług jest szerszy, a poszczególne banki mogą różnić się wielkością, obszarem działania i wykorzystywanymi kanałami obsługi. W praktyce nie można więc przyjąć, że każdy bank spółdzielczy będzie miał identyczną ofertę albo bardzo podobny sposób kontaktu z klientem. Przy analizowaniu konkretnej usługi trzeba sprawdzić jej warunki, ponieważ opłaty, oprocentowanie, oczekiwania dotyczące dokumentów czy przystępność poszczególnych funkcji mogą się między instytucjami w znacznym stopniu różnić. Lokalny charakter działalności również nie znaczy automatycznie ograniczonego dostępu do bankowości elektronicznej czy płatności bezgotówkowych.
Znaczenie moraz sposób, w jaki bank spółdzielczy jest powiązany z systemem ochrony i nadzoru nad sektorem bankowym. Jako bank działa w ramach przepisów regulujących działalność bankową, a jego funkcjonowanie nie powinno być utożsamiane z działalnością innych podmiotów inwestycyjnych tylko dlatego, że również posługują się określeniem „spółdzielczy”. Z punktu widzenia klienta ważne jest dokładne rozpoznanie charakteru zawieranej umowy oraz roli, w jakiej występuje wobec instytucji. Inne znaczenie mają prawa wynikające ze codziennego korzystania z produktu bankowego, a inne uprawnienia powiązane z członkostwem w spółdzielni. Dopiero uwzględnienie tych kwestii pokazuje, czym odbiega bank spółdzielczy nie tylko i wyłącznie pod kątem nazwy, lecz również organizacji, struktury właścicielskiej i sposobu funkcjonowania na rynku finansowym.
Więcej: spółdzielczy bank.
